W świecie wysp odległych

Dzisiaj mieszka na Chios (na 842 km2) 65 tysięcy ludzi, z czego trzecia część w stolicy wyspy, też nazywającej się Chios. Amatorzy ruin antycznych mają tu to i owo do obejrzenia na południowym cyplu wyspy, amatorzy ikon i mozaik mają sporo kiasztorów. Najpiękniejszy z nich, Nea Moni, założony w XI wieku przez Konstantyna Monomacha, posiada skarby sztuki, mogące współzawodniczyć ze skarbami wielu od Nea Moni głośniejszych klasztorów na stałym lądzie Grecji.
Wyspa słynie z uprawy drzew mastyksowych, zwanych tu mastichotoria. Uzyskiwana z nich żywica (mastyks) używana jest do wyrobu farb, lakierów, pokostów, a także do zaprawiania wódek i likierów.

WYSPY ROZPROSZONE. Tak tłumaczy się nazwa Sporady. Są to dwie grupy wysp, dość różne w charakterze i oddalone od siebie. Sporady Północne to około 80 wysp i ostrowi, górzystych, będących jak gdyby przedłużeniem Magnezji tesalskiej. Żyją z cytrusów, wina, wypasu kóz i owiec, połowów morskich i piaszczystych plaż. Łączna powierzchnia Sporad Północnych: 468 kilometrów kw., łączna liczba ludności: ponad 15 tysięcy.
Kilka wysp spośród Sporad Północnych zasługuje na wzmiankę: Monisos (Chiliodromia, 65 km2), z główną wsią Alonisos, jest szczególnie malownicza, rywalizuje z nią pięknem krajobrazu Skopelos (96 km2) nazywana przez foldery „śliwkowym ogrodem Grecji”, Skiathos (48 km2) słynie z łowisk langust; Skiros (209 km2) największa wśród Sporad Północnych, jest znana z oryginalnych wyrobów przemysłu ludowego, specjaliści mówią nawet o odrębnym „stylu skiroskim”. Na Skiros ma turysta skały, groty, ukryte zatoczki, nawet miejscową Grotę Błękitną (na niejedną taką grotę natrafiamy na wyspach Morza Śródziemnego).
W mitologię i historię Grecji wyspy te słabo były wciągnięte. Jednakże Skiros jest znane jako miejsce podstępnego zamordowania Tezeusza przez miejscowego króla Likomedesa, ojca pięciu córek, pośród których ukryła Tetyda Achillesa, by synalka uchronić przed wojowaniem pod Troją.
Każda niemal z wysp Sporad Północnych obfituje w klasztory i cerkiewki. Ale w jakimże pożałowania godnym stanie! Większość z nich zleje pustką i powoli się rozpada, mnisi i popi dawno je opuścili, a młodzi za nic nie chcą ich zastąpić. I jeżeli trafiają się tu jeszcze jakieś klasztory zamieszkane, to dożywają w nich swoich dni ostatni mohikanie z krzyżem na piersiach. Najbardziej jaskrawo ten obraz daje się zauważyć w miasteczku Kastro na Skiatos, gdzie porzucone zostały nawet dwa starodawne klasztory założone przez mnichów z Atos i wyposażoną w wartościowe freski i cenne manuskrypty. Co prawda, Kastro opuścili śieccy mieszkańcy… Sporady Południowe to grupy wysp rozproszonych na południowo-wschodnim krańcu Grecji, w pobliżu wybrzeży AziJ Mniejszej. Do Sporadów Południowych zaliczamy wyspy; Samos, Furni, Ikaria, Patmos, Leros, Kalimnnos, Kos, Nisiros Tilos, Chalki, Simi i szereg mniejszych wysepek. Ikaria (staroż. Ikaros, 255 km2) jest górzysta, wypiętrzona do wysokości 1033 m; Furni (30 km2) spłaszczona, wyspy znane są chyba tylko z tego, że w ich pobliżu miał spaść do morza nieszczęsny Ikar.