Stare Ateny

Podczas gdy Achajowie wtargnęli na Peloponez, Jonowie zatrzymali się w Attyce. Pelazgów wytępili i założyli jakieś archaiczne państwo, pod różnymi królami. Legendarna tradycja powierzyła te funkcje Kekropsowi i jego potomkom, Erechteuszowi i jego potomkom, Erechteusz — półczłowlek, pół-wąż — wprowadził kult Ateny, ustanowił igrzyska panatenajskie i zbudował świątynię Ateny Polias, zwaną Erechtejonem. Faktem jest, że na Akropolu odkopano archaiczne groby z XIV wieku p.n.e., że w tym czasie oddawano już na wzgórzu cześć jakiemuś żeńskiemu bóstwu, że na Atenę przeniesiono odwieczny kult sowy i że wzgórze obwiedziono cyklopimi murami. Mury te — nazywane Pelazgikon — po części ocalały i możemy podziwiać ich moc i trwałość. Stawiano je zresztą na fundamentach jeszcze starszych.

Inwazja Dorów ominęła z początku Attykę, jednakże w XI wieku p.n.e. Kodros, ostatni król z rodu Erechtejonów, przerywa na trzy wieki sprawę jońską, na trzy wieki ciemności, z której nie przekazała nam historia żadnego dokumentu z tablic czy z kamienia. Zapewne dominowali w tym czasie nad Attyką ludzie z Krety. Wyzwala Ateny dopiero mitologiczny Tezeusz, zakładając bardziej już osadzoną w historii polis. Po Egeuszu i Tezeuszu następują inni królowie, wtedy powstają na Akropolu i u jego stóp różne świątyńki, których ślad tylko oczom archeologów nie uchodzi. Akropol się zaludnia. Tymczasem w zjednoczonej Attyce szlacheccy eupatrydzi systematycznie osłabiają władzę królów, aż w VII wieku p.n.e. ulegają pierwotnej demokracji Drakona i Solona. Gdy z kolei w drugiej połowie VI wieku p.n.e. włada Atenami tyrania Pizystratydów, następuje rozbudowa Aten i Akropolu. Tyran bez imponujących budowli publicznych niewiele znaczy. Pelazgikon zostaje umocniony — 10 metrów były te mury wysokie i do 6 metrów grube — a na wzgórzu powstają Propyieje, Erechtejon, świątynia Ateny Polias, świątynia Ateny Nike i Hakatompedon. Wykute w skale, po części tunelem wiodące schody łączyły źródło Klepsydry z Erechtejonern. Akropol został zbudowany i już działał na wyobraźnię: Pizystrat był potężnym tyranem.