Nowe Ateny

DZIEŃ MUZEÓW. Stoimy na Platia Sindagma, czyli Placu Konstytucji, tak nazwanym po 1843 roku, kiedy to przy tym placu, z balkonu ówczesnego pałacu królewskiego ogłoszono tłumom, zebranym na placu w niecierpliwym i wzburzonym oczekiwaniu — wprowadzenie nowej konstytucji, mającej cokolwiek zdemokratyzować życie społeczne. Jesteśmy pośrodku miasta, na głównej osi północ–południe. Od Bulwaru Leoforos Sigru przebiega ta oś przez Leoforos Amalias do Platia Sindagma, od którego rozdwaja się w centralne, równoległe ulice — Stadiu i Wenizelu — dochodzące do Platia Omonia, czyli do Placu Zgody; po czym ulicą Tritis Septembriu dociera do Platia Kiriaku. Całe Ateny klasyczne skupione są na zachód od tej osi: główne gmachy Aten nowoczesnych znajdują się od niej na wschód. Z Pireusem łączy Ateny oprócz szos, podmiejska kolej elektryczna, od Platia. Kiriaku inna kolejka elektryczna wiedkie (14 km) do letniskowego miasteczka Kifisja.
Jakby łącznikiem między dawnymi a nowymi Atenami są muzea. Od nich więc zaczynamy wędrówkę. Muzeów posiada Grecja co niemiara, w samych Atenach jest ich kilkanaście. Co najmniej sześć z tych ateńskich muzeów ma znaczenie ogólnonarodowe, a właściwie ogólnoeuropejskie. Jedno z nich należy do tych kilku, a co najwyżej kilkunastu muzeów o znaczeniu światowym, których zwiedzenie wzbogaca wiedzę i świadomość artystyczną każdego. Ani możliwe, ani celowe byłoby ich opisanie. Ograniczymy się do wymienienia głównych i wyliczenia, co zawierają.


Mówiliśmy już o Muzeum Akropolu i o Muzeum na Agorze. Ogromne znaczenie dla poznania sztuki greckiego średniowiecza ma Muzeum Bizantyńskie (otwarte w 1930 roku); sporo rzeźb, obrazów, ceramiki, drobiazgów metalowych, sporo koronek, mozaik, fresków, sprzętu kościelnego, w ogóle sporo eksponatów użytkowo-liturgicznych, a przede wszystkim ikony i ikony, niebywale cenny zbiór ikon, od najwcześniejszych do XVIII-wiecznych, ikony kreteńskie i salonickie, attyckie i anatolijskie. W naszych czasach moda na ikony ściąga do Muzeum Bizantyńskiego tysiące i tysiące zwiedzających. Epoka bizantyńska jest bogato reprezentowana również w Muzeum Benakiego (18 sal po prywatnym zbieraczu), gdzie przeważają jednak zbiory etnograficzne, bogaty zestaw strojów ludowych, a także eksponaty spoza Grecji nie mogące wzbudzić szerszego zainteresowania. Sala ikon mistrzów z Krety i tutaj jednak zwabia tysiące turystów. Zbiory etnograficzne oraz kopie ikon i fresków z licznych pobizantyńskich klasztorów i kościołów znajdują się również w otwartym przed kilku laty Muzeum Monastiraki, korzystającym z odrestaurowanego Fetije Dżami, czyli Meczetu Zwycięstwa, nazywanego zresztą przez Greków Dżami tu Stawropazaru. W kombinacie gmachów Politechniki mieści się Pinakoteka, a w ramach Pinakoteki Muzeum Historyczno-Etnograficzne, zawierajęce obok zbiorów sztuki ludowej również pamiątki z okresu wojny o wyzwolenie. Pinakoteka wśród dawnych obrazów posiada dzieła El Graca, Van Dycka, Rembrandta i innych wielkich malarzy od XIV do XVIII wieku, ale do bogatszych galerii malarstwa europejskiego nie należy. Ponieważ jednak Pinakoteka ateńska eksponuje głównie malarstwo nowogreckie, poczynając od XIX wieku, ma znaczenie jako Narodowa Galeria Malarstwa.