Knossos i Mykeny

Na lądzie i na wyspach, wchodzących w skład współczesnej Grecji, stwierdzono istnienie osadnictwa ludzkiego już w paleolicie.

Knossos
Knossos

Trzydzieści wieków przed naszą erą zasiedliły Grecję, wyspiarską i lądową, ludy przybyłe najprawdopodobniej z Małej Azji. Na Krecie ludy te stworzyły w następnych wiekach pierwszą w Europie wysoką kulturę, budując zarazem pewną ilość państewek, które około 2000 roku p.n.e. zjednoczył władca miasta Knossos, być może nazywający się Minos; stąd określenie — kultura minojska. Na wyspach egejskich rozwinęła się równolegle tzw. kultura cykiadzka. Na lądzie stałym ludy, które nazwano Pelazgami i Lelegami (albo Protohellenami) uprawiały myślistwo, pasterstwo, z czasem także rolnictwo. Pozostały po tych ludach mury cyklopie. Protohellenowie ulegli około XX wieku p.n.e. inwazji plemion greckich, które rozdzieliły się z czasem na Achajów i Jonów.
Achajowie umocnili się zwłaszcza na Peloponezie, gdzie około XVI wieku p.n.e. stworzyli silne organizmy państwowe o wyraźnie zaborczym charakterze. Owładnęli licznymi wyspami egejskimi i zakotwiczyli się na wybrzeżu Azji Mniejszej, wchodząc tu w kontakty z Hetytami. Inne odłamy Achajów znalazły się w zasięgu cywilizacji egejskiej, a główne ićh siły zderzyły się z państwem minojskim.

Knossos - ruiny
Knossos – ruiny

Kreteńczycy pierwsi w historii oparli swą siłę o handel i ekspansję morską. Władza — mniej czy bardziej luźna — królów kreteńskich rozciągała się w pewnym okresie od Sycylii po Cypr, z licznymi koloniami w Grecji Południowej. Wpływ państwa minojskiego obejmował znaczną część Śródziemnomorza, kreteńscy żeglarze docierali ponoć aż do Brytanii, podczas gdy kreteńscy kupcy handlowali żywo z Bliskim Wschodem.
Wzrost potęgi Egiptu osłabił wpływ Krety na południu, inwazja Achajów podważyła jej panowanie na lądzie greckim, reszty dopełniły trzęsienia ziemi. W połowie XV wieku p.n.e. Achajowie zdobyli Kretę, wznieśli Mykeny, Tyryns, Teby i sto innych miast na stałym lądzie, i zawładnęli stu miastami na Krecie, jak donosi Homer.
Cywilizacja achajska znalazła swego epika w Homerze, opiewali ją genialni tragicy i za pośrednictwem literatury utrwaliła się w świadomości świata. Wcześniejsza natomiast cywilizacja minojska zapadła w niepamięć, z której ją wydobyła dopiero współczesna archeologia.
Około 1200 koku p.n.e. (lub nieco później) państewka achajskie, sprzymierzyły się pod wadzą Myken i Sparty, aby złamać królestwo naddardanelskie z ośrodkiem w mieście Troja. Miasto to przeszkadzało bowiem w ekspansji grackiej na Morze Czarne. Troja została zburzona. Był to jednakże ostatni triumf oręża dawnych Achajów, wielkie zmiany przyniósł bowiem już w XI wieku p.n.e. najazd plemieklia Dorów, które, omijając Attykę, zburzyło grody achajskie, owładnęło Peloponezem, a następnie i Kretą. Dorowie nieśli ze sobą żelazo przeciw spiżom achajskim, byli to wojownicy w stosunku do Achajów bardziej dzicy i lepiej uzbrojeni, zarazem niszczyciele, którzy nad Helladą rozpięli noc starrigreckiego średniowiecza.